شاخص بورس چیست

شاخص بورس چیست؟ آشنایی با انواع شاخص های بورسی

چهارشنبه ۰۶-۰۹-۱۳۹۸

اگر تا به حال در بازار بورس فعالیت داشته اید، حتما اصطلاح شاخص به گوش شما خورده است. با پیگیری اخبار بازار سهام مطمئنا با اخباری مانند رشد یا افت شاخص بورس تهران رو به رو می شوید و ممکن است مفهموم این شاخص برای شما مبهم باشد. می توان گفت، شاخص ‌های بورس در واقع معیار های مهمی هستند که با تحت نظر گرفتن و تحلیل آن ‌ها، می‌ توانید وضعیت گذشته و حال بورس را از جنبه‌ های مختلف، ارزیابی و حتی با کمک روش‌ های نموداری روند آینده بورس را پیش ‌بینی کنید.

برای سرمایه ‌گذاری در بازار سرمایه و کسب درآمد از بورس، سرمایه گذاران این حوزه عامل های مختلفی را مورد بررسی و ارزیابی خود قرار می‌ دهند. به بیانی دیگر، برای کسب سود مناسب در خرید و فروش سهام بورس، باید روند قیمت یا بازده سهام شرکت ‌ها، سود شرکت در دوره‌ های مختلف، روند بازدهی صنعت مربوطه و همینطور وضعیت بازار را مورد بررسی قرار داد. یکی از مهم ترین ابزار ها برای ارزیابی بازار سرمایه تحلیل شاخص‌ های مختلف از جمله شاخص بورس یا Index است. در این مقاله قصد داریم اطلاعاتی را در خصوص مفاهیم شاخص های بورسی در اختیار شما قرار دهیم. با فروهر ترحمی همراه باشید.

اگر قصد دارید به دوره های تخصصی در خصوص آموزش بورس دسترسی پیدا کنید، می توانید همین حالا اپلیکیشن آموزش بورس دکتر ترحمی را به صورت رایگان دانلود کنید.

شاخص چیست؟ 

کلمه شاخص (ترجمه کلمه انگلیسی index) در مفهوم کلی به معنی نماگر یا نشانگر می باشد و بیان کننده عددی است که شما با بهره گیری از آن می توانید تغییرات ایجاد شده در یک یا چند متغیر را طی یک بازه زمانی مشخص مشاهده کنید. در واقع شما با بررسی یک شاخص می توانید وضعیت و تغییرات متغیرهای مورد بررسی آن شاخص را مشاهده کنید و از داده های به دست آمده در خصوص وضعیت آن ها در آینده پیش بینی هایی داشته باشید.

شاخص بورس چیست؟

شاخص بورس در واقع عددی است که نشان دهنده وضعیت کلی بورس و روند رشد و یا افت بازار بورس می باشد. ما در بورس فقط یک شاخص نداریم، بلکه چندین شاخص مختلف موجود است که هریک از آن ها وضعیت بازار بورس را از جنبه خاصی بررسی کرده و به ما نشان می دهد. لازم به ذکر است که محاسبه هرکدام از این شاخص های بورسی از طریق فرمول مختص به خود صورت می گیرد. 

برای این که بتوانید هر کدام از شاخص های بورسی را بدرستی تحلیل کنید، باید ابتدا بدانید که کارکرد آن شاخص چیست. این شاخص ها معیارهای مهمی هستند که با تحلیل کردن و بررسی آن ها می توان از وضعیت گذشته و حال بورس از جنبه های مختلف مطلع شد. اما در بین این شاخص ها چند شاخص نسبت به بقیه از اهمیت بیشتری در میان فعالین بازار بورس و سهام برخوردار هستند. در ادامه این مقاله قصد داریم مهم ترین شاخص های بورسی را معرفی کرده و توضیحاتی را در خصوص هرکدام از آن ها در اختیار شما قرار دهیم.

اگر قصد دارید به دوره های تخصصی در خصوص آموزش بورس دسترسی پیدا کنید، می توانید همین حالا اپلیکیشن آموزش بورس دکتر ترحمی را به صورت رایگان دانلود کنید.

 

انواع شاخص بورس

در بازار بورس اوراق بهادار تهران شاخص های مختلفی وجود دارد که سهامداران از آن ها برای سرمایه گذاری و خرید و فروش سهام بهره می برند. در ادامه می توانید لیستی از این شاخص های بورسی را مشاهده کنید:

  • شاخص کل قیمت
  • شاخص کل هم وزن/ شاخص قیمت هم وزن
  • شاخص بازده نقدی
  • شاخص قیمت و بازده نقدی
  • شاخص صنعت و شاخص مالی
  • شاخص سهام آزاد شناور
  • شاخص بازار اول و بازار دوم
  • شاخص ۵۰ شرکت برتر
  • شاخص ۳۰ شرکت بزرگ

هر یک از شاخص‌ های بورسی با توجه به پارامتر مد نظر به شاخص قیمت و شاخص بازدهی تقسیم می ‌شوند و معنا و مفهومی را در بر دارند که براساس متغیر‌ های تحت بررسی قابل تفکیک هستند؛ به‌ عنوان نمونه، شاخص کل تمامی شرکت ‌های بورس را در بر می‌ گیرد، شاخص صنعت شرکت‌ های تولیدی و شاخص مالی شرکت‌ های گروه خدمات مالی و سرمایه ‌گذاری را شامل می ‌شود. در ادامه، توضیحاتی را در خصوص انواع شاخص بورس در اختیار شما قرار خواهیم داد.

شاخص کل بورس چیست؟

شاخص بورس

شاخص کل بورس همان شاخصی است که همیشه در اخبار و رسانه ها از آن به عنوان شاخص بورس تهران یاد می شود. شاخص کل در بین فعالین بازار بورس و سرمایه گذاری یکی از پر کاربرد ترین شاخص ها می باشد. این شاخص نشان دهنده سطح عمومی قیمت و سود سهام شرکت های پذیرفته شده در بورس است،
به عبارت دیگر تغییرات شاخص کل بیانگر میانگین بازدهی سرمایه گذاران در بورس است. شاخص کل، میزان سود نقدی پرداختی به سهام داران را نشان نمی‌ دهد.

به‌ عنوان مثال وقتی گفته می ‌شود شاخص کل ۳۰ درصد رشد کرده است، یعنی میانگین قیمت سهام شرکت ‌های بورسی به میزان ۳۰ درصد نسبت به سال پایه، افزایش پیدا کرده است. نکته ای که هنگام بررسی این شاخص باید به آن توجه کنید این است که میزان تغییرات شاخص برای ما اهمیت دارد نه خود عدد شاخص. مثلا اگر شاخص کل بورس در طی ۱سال از عدد ۲۰۰۰۰ به ۳۰۰۰۰ برسد (۵۰% رشد کند) نشان دهنده این است که میانگین بازدهی بورس طی این یک سال برابر با ۵۰ درصد بوده است. 

طبق فرمول محاسبه شاخص کل، هرچه شرکت ها سرمایه بیشتری داشته و بزرگتر باشند، تاثیر بیشتری بر روی شاخص کل خواهند داشت.

شاخص قیمت چیست؟

این شاخص نیز یکی از اصلی ترین شاخص های بورس است و تفاوت عمده شاخص قیمت با شاخص کل این است که در شاخص قیمت، فقط قیمت سهام شرکت های بورسی در فرمول شاخص مورد محاسبه قرار می گیرد. در صورتی که در شاخص کل علاوه بر قیمت، سود پرداختی سالیانه شرکت ها هم در محاسبه شاخص لحاظ می گردد.

این شاخص بیانگر روند عمومی قیمت سهام همه شرکت ‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار است. پس اگر مثلا شاخص قیمت بورس در ۱ سال ۲۰ درصد رشد داشته باشد به این معنی است که سطح عمومی قیمت ها در بورس در ۱ سال گذشته به طور متوسط ۲۰ درصد رشد داشته است. 

در این شاخص نیز مثل شاخص کل، وزن شرکت ‌ها در تاثیر آن‌ ها بر شاخص قیمت اهمیت دارد، یعنی هرچه شرکت بزرگتر باشد، تاثیر آن بر شاخص قیمت نیز بیشتر است.

شاخص کل هم وزن یا شاخص قیمت هم وزن چیست؟

در ذهن سرمایه گذاران بازار سرمایه همواره این سوال وجود دارد که آیا شاخص کل یک شاخص بورس مناسب و معیار خوبی برای وضعیت کلی بازار می باشد یا خیر؟ 

شاخص هم وزن از تاریخ ۵ اسفند ۹۳ توسط سایت مدیریت فناوری بورس در دسترس کاربران قرار گرفته است. این شاخص پس از درخواست فعالان بازار سرمایه مبنی بر واقعی نبودن شاخص کل طراحی و محاسبه شد. در این شاخص کلیه شرکت‌های پذیرفته شده در بورس با وزنی برابر در محاسبه شاخص کل سهیم هستند. در واقع ۵ درصد نوسان مثبت شرکتی کوچک، به اندازه ۵ درصد نوسان مثبت بزرگترین شرکت بورس در این شاخص تاثیرگذار است.

علاوه بر این، در شاخص قیمت هم وزن، شرکت‌ های پذیرفته شده در بورس با وزنی برابر در محاسبه شاخص قیمت سهیم هستند و نوسانات مثبت و منفی شرکت‌ های کوچک، به اندازه نوسان مثبت و منفی شرکت‌ های بزرگ در این شاخص تاثیرگذار است.

شاخص سهام آزاد شناور (TEFIX) چیست؟

شاخص سهام آزاد شناور یک شاخص بورس پر کاربرد دیگر است. در مجموع، سهام شرکت‌ های بورسی توسط سهام داران حقیقی و حقوقی خریداری می ‌شود. معمولا سهام داران حقوقی مالکان پر نفوذی در شرکت ‌های بورسی به شمار آمده و در صورت خریداری سهام شرکت‌ های بورسی، درصد بالایی از سهام شرکت را تصاحب می ‌کنند. با توجه به این موضوع، به میزان سهامی که معمولاً در شرکت‌ های بورسی در اختیار سهام داران حقیقی قرار دارد و مرتباً در بازار خرید و فروش می‌شود، سهام شناور آزاد گفته می ‌شود.

محاسبه شاخص سهام شناور آزاد، مشابه شاخص کل است. امّا تفاوت آن در این است که در وزن ‌دهی شرکت‌ های موجود در سبد شاخص، به جای استفاده‌ از کل سهام منتشر شده، تنها از سهام شناور آزاد شرکت ‌ها استفاده‌ می ‌شود و هدف اصلی استفاده‌ از سهام شناور آزاد در محاسبه شاخص‌ ها، در واقع پیگیری رفتار قسمتی از بازار است که از قدرت نقد شوندگی بیشتری برخوردار هستند.

شاخص صنعت و شاخص مالی چیست؟

به طور کل می توان تمام شرکت ‌های بورسی را به دو بخش صنعتی و مالی تقسیم کرد. در بخش صنعتی شرکت ‌های تولیدی و صنعتی نظیر مخابرات، خودروسازی، سیمان، پتروشیمی و غیره قرار دارند. در بخش مالی نیز بانک‌ها، شرکت‌های سرمایه‌گذاری، بیمه و غیره حضور دارند. 

در این میان شاخص صنعت نشان‌ دهنده میانگین تغییرات قیمت سهام شرکت ‌های فعال در بخش صنعت و شاخص مالی نیز میانگین تغییرات قیمت سهام شرکت ‌های فعال در بخش مالی است. همچنین می ‌توان برای هریک از بخش ‌های صنعت و مالی، شاخص بورس جداگانه ‌ای در نظر گرفت؛ به ‌عنوان مثال شاخص صنعت خودروسازی متوسط تغییرات قیمت شرکت ‌های فعال در صنعت خودروسازی را نشان می ‌دهد.

شاخص 50 شرکت فعال چیست؟

بورس هر سه ماه یک بار فهرست شرکت های فعال تر را بر اساس میزان نقد شوندگی سهامشان منتشر می کند. نقد شوندگی به بیان ساده یعنی خرید و فروش راحت تر و سریع تر سهام. هر شرکتی که سهامش در بورس ساده تر و سریع تر خرید و فروش شود به اصطلاح نقد شوندگی بیشتری دارد. شاخص ۵۰ شرکت فعال تر یک شاخص بورس است که تغییرات سطح عمومی قیمت سهام ۵۰ شرکتی را نشان می دهد که سهام آن ها از سایر شرکت ها نقد شونده تر است. این شرکت‌ ها در طول روز، به تعداد قابل‌ توجهی خرید و فروش می‌ شوند و سهام داران به ‌راحتی می ‌توانند سهام این شرکت ‌های بورسی را خرید و فروش کنند.

شاخص 30 شرکت فعال چیست؟

شاخص ۳۰ شرکت بزرگ نیز میانگین تغییرات قیمت سهام ۳۰ شرکت بزرگ بورس را نشان می ‌دهد. معیار انتخاب این ۳۰ شرکت نیز بر اساس اندازه شرکت است و اندازه شرکت‌ ها نیز از ارزش روز بازار سهم تعیین می‌ شود که ارزش روز بازار سهام از حاصل ‌ضرب قیمت سهم در تعداد سهام منتشر شده شرکت به دست می‌آید.

شاخص ۳۰ شرکت بزرگ تغییرات قیمت سهام را نشان می ‌دهد. اگر چه این شرکت ‌های بورسی کمتر از ده درصد تعداد شرکت‌ های بورسی را تشکیل می‌ دهند اما بیش از ۷۰ درصد ارزش بورس تهران را به خود اختصاص داده ‌اند و تغییرات قیمت آن ‌ها می‌ تواند اثر بزرگی بر شاخص کل و بورس داشته باشد. این شاخص بورس هر سه ماه یک ‌بار به‌ روز رسانی می ‌شود. 

نکات نهایی و نتیجه گیری

افزایش شاخص کل، لزوماً به معنای سود آوری سهام همه شرکت ‌های حاضر در بورس نیست و به همان نسبت نیز کاهش شاخص کل نیز لزوماً به معنای ضرر دهی سهام همه شرکت ‌ها در بورس نیست.

دلیل این مسئله این است که شاخص کل، بیانگر میانگین بازدهی بورس است و شاید در برخی موارد، علیرغم رشد قابل‌توجه شاخص کل بورس، برخی سهام با افت قیمت مواجه شده و سهام داران خود را با زیان مواجه سازند یا در شرایطی که شاخص کل با کاهش مواجه است، برخی سرمایه‌گذاران که سهام ارزنده‌ای را در سبد سهام خود دارند، سود قابل قبولی به دست می ‌آورند.

در نتیجه، شما علاوه بر در نظر گرفتن عملکرد شاخص بازار، باید مؤلفه‌های گوناگون دیگر را نیز به ‌منظور سرمایه ‌گذاری یا خرید و فروش سهام در نظر داشته باشید. از این ‌رو امیدواریم شما را یک‌ قدم به سمت‌ سرمایه‌گذاری موفق در بازار سرمایه سوق داده باشیم.

اگر قصد دارید به دوره های تخصصی در خصوص آموزش بورس دسترسی پیدا کنید، می توانید همین حالا اپلیکیشن آموزش بورس دکتر ترحمی را به صورت رایگان دانلود کنید.

اخبار و مقالات مرتبط