اوراق مشارکت

اوراق مشارکت چیست و نحوه خرید و فروش آن چگونه است؟

شنبه ۱۲-۱۱-۱۳۹۸

اوراق مشارکت (لاتین: Corporate bond) اوراق بهاداری هستند که برای تامین مالی پروژه های کلان با بازدهی بالای اقتصادی که توجیه اقتصادی دارند از سوی دولت، شهرداری ها، شرکت های بزرگ دولتی و خصوصی  و تحت نظارت بانک مرکزی جهت تامین مالی آنها منتشر می شود و بازپرداخت آن توسط دولت یا بانک ها تضمین می شود. 

در مقاله های قبل در رابطه با اوراق قرضه که در جهان رایج هستند توضیحات کاملی را بیان کردیم و حال نوبت آن است که به معرفی اوراق مشارکت بپردازیم. اما در این مقاله نیز برای آن دسته از کاربرانی که مقاله اوراق قرضه را مطالعه نکرده اند، ابتدا توضیحات مختصری در رابطه با اوراق قرضه می دهیم. با وب سایت فروهر ترحمی همراه باشید.

اگر قصد دارید به دوره های تخصصی در خصوص آموزش بورس و خرید و فروش سهام دسترسی پیدا کنید، می توانید همین حالا اپلیکیشن آموزش بورس فروهر ترحمی را به صورت رایگان دانلود کنید.

منظور از اوراق قرضه چیست؟

اوراق قرضه اوراقی هستند که صادرکننده متعهد می شود در طی تاریخ مشخص شده (معمولا 12 ماهه) بهره ای معادل نرخ اسمی ضربدر تعرفه بهره را به دارنده آن پرداخت کند و در آخر مرحله اوراق، مبلغ اسمی را به دارنده اوراق بپردازد.

در حقیقت ناشر اوراق زمانی که اوراق قرضه منتشر می کند برای خود بدهی به وجود می آورد. بهتر است بدانید که این اوراق در 3 نوع کوپن دار، اوراق قرضه بدون سود و اوراق قرضه بدون تاریخ طبقه ‌بندی می‌ شوند.

در کل جهان شرکت ‌ها را طبق شرایط مالی آن ‌ها از A تا D  طبقه بندی می کنند و هر شرکت بسته به امتیازی که دارد متعهد به پرداخت مبلغ مشخصی از تعرفه بهره می ‌باشد. برای نمونه تصور کنید اگر تعرفه سود آمریکا 2.5 درصد باشد، بنابراین بانک‌ ها به سپرده‌ های خود 2.5 درصد بهره سالیانه بدهند.

شرکتی که رتبه A داشته باشد طبق بررسی ‌های انجام شده متعهد به پرداخت بهره 3 درصدی به دارندگان اوراق قرضه می باشد اما شرکتی که گرید C را دارد متعهد به پرداخت بهره 6 درصدی است و حتی اوراق کم اعتبار و پرریسک هم در اقتصاد آمریکا توزیع می ‌شوند و دارای بیشترین راندمان هستند اما این اوراق عموماً توسط شرکت ‌هایی با شرایط مالی ناگوار توزیع می شوند.

جدا از برخی اوراق بدهی مثل اسناد خزانه دولتی یا شهرداری‌ ها همه این اوراق ضامن بازپرداخت اصل ‌و فرع بهره را نداشته و سهامداران با اشراف کامل نسبت به شرایط مالی و عملکرد شرکت برای سرمایه ‌گذاری در اوراق قرضه اقدام می کنند.

منظور از اوراق مشارکت چیست؟

حال که درمورد اوراق قرضه آگاهی کافی پیدا کردید می‌ توان به معرفی اوراق مشارکت پرداخت. طبق قانون، اوراق مشارکت نوعی اوراق بهادار است که به نرخ اسمی و برای مدت مشخص منتشر می ‌شود و سهامدار نسبت به نرخ اسمی و بازه زمانی مشارکت در بهره بدست آمده از پروژه ‌ها مدعی می باشد. در حقیقت اوراق مشارکت مثل یک بدهی برای ناشر است که با انتشار آن وظیفه دارد طی بازه‌ های زمانی مشخص مبلغ ثابتی را که در برگه اوراق قید می شود در قالب سود اوراق به سهامدار بدهد.

اوراق مشارکت به واسطه دولت، شهرداری، شرکت های تعاونی، سازمان های دولتی و خصوصی، به منظور تأمین منابع مالی و اعتبار طرح ‌های عمرانی یا زیرساختی در ایران و تهیه مواد اولیه تولید، توزیع می ‌شود.

بر اساس مقررات و به منظور توجیح انتشار اوراق مشارکت، شرکت پروژه‌ ای را که بابت آن اوراق منتشر می کند، تجزیه و تحلیل کرده و طبق توجیه ‌پذیر بودن، پروسه انتشار اوراق را شروع می کند. ایجاد دستورالعمل اجرایی و قوانین ناظر بر توزیع اوراق مشارکت وظیفه بانک مرکزی یا شرکت بورس است.

سهامداران در اوراق مشارکت، با خرید برگه اوراق در یک پروژه منحصربه فرد مشارکت می کنند و تا تاریخ سررسید، بهره های فصلی علی ‌الحساب را می گیرند و در آخر با تسویه اوراق، دیگر با شرکت منتشر کننده اوراق ارتباطی ندارند.

لازم است بدانید که عموماً تعرفه بازدهی 12 ماهه اوراق مشارکت را به طور معمول بین 3 تا 5 درصد بیشتر از نعرفه سود سپرده بلندمدت 12 ماهه بانک ‌ها مشخص می ‌کنند تا از این روزنه سهامداران حقیقی و حقوقی به سرمایه‌ گذاری در اوراق مشارکت ترغیب شوند. از طرفی علیرغم اوراق قرضه ‌ای که در خارج معمول است می ‌توان بیان کرد که تقریباً همه اوراق مشارکت‌ هایی که تا به حال منتشرشده ‌اند دارای تضمین سودآوری بوده اند.

به عبارتی در حین انتشار اوراق در برگه مزبور سود علی‌الحساب مشخص می شود که این سود در حقیقت ضمانت شده است و ناشر و در برخی اوقات ضامن اوراق، پرداخت سود را در سررسیدهای درج شده تضمین می کند و بنابراین ریسکی شامل حال دارندگان اوراق نمی شود. درضمن اگر بازدهی بیشتر ازآنچه تخمین شده، باشد در این شرایط مابه ‌التفاوت نیز به ‌حساب شما واریز می شود.

اوراق مشارکت به اوراق قرضه کوپن دار شباهت دارند که در دوره‌های مشخص( معمولا 3 ماهه) بهره پرداخت می شود و در آخر در پایان عمر اوراق، اصل سرمایه به ‌حساب سهامدار واریز می شود. براساس قوانین معامله، اوراق مشارکت مستقیماً و یا توسط بورس اوراق بهادار انجام پذیر است.

اگر قصد دارید به دوره های تخصصی در خصوص آموزش بورس دسترسی پیدا کنید، می توانید همین حالا اپلیکیشن آموزش بورس فروهر ترحمی را به صورت رایگان دانلود کنید.

انواع اوراق مشارکت و خصوصیات آن ها

اوراق مشارکت ساده

اوراق مشارکت ساده رایج ترین مدل ورقه مشارکت محسوب می شود که به علت مکانیسم‌ های حقوقی منحصربه فرد مانند تضمین بازپرداخت اصل و بهره ورقه که قوانین متفرقه حاکم بر این اوراق پیش ‌بینی نموده اند ابزار خوبی برای شرکت عموم در سرمایه ‌گذاری‌ های کوتاه ‌مدت می باشد، زیرا صاحب ورقه با اسم یا بی اسم می ‌تواند آن را به شخص دیگری منتقل یا به صادرکننده بازپس دهد.

دقت داشته باشید که اوراق بانام صرفا به اسم دارنده آن می باشد و حتی در صورت دزدیده شدن یا مفقودی ورقه نمی توانند مورد معامله و بهره‌مندی از مزایا قرار گیرند. اما درصورتی که اوراق بی نام باشد در واقع در وجه حامل بوده و باید از اوراق مراقبت کنید که مفقود نشوند و به سرقت نروند و گاها افرادی که سرمایه زیادی را در این سرمایه ‌گذاری می گذارند اوراق مالکیت را در صندوق امانات بانکی قرار می دهند تا حفظ باشد.

اوراق مشارکت تبدیل شدنی به سهام

اوراق مشارکت تبدیل شدنی به سهام، فراگیری کامل از قوانین سابق اوراق قرضه تبدیل شدنی به سهام توسط قانون‌ گذار پس از انقلاب اسلامی می باشد زیرا اوراق مشارکت تبدیل شدنی اوراقی است که بتوان آن را به سرمایه شرکت ناشر تبدیل نمود. در این مدل اوراق برخلاف اوراق مشارکت ساده، صاحب اوراق، در صورتی که وضعیت شرکت ناشر به علت اقتصادی و سوددهی بهتر از زمان توزیع اولیه ورقه مشارکت شود، می‌ تواند با تبدیل ورقه مشارکت خود به سرمایه شرکت در گسترش شرکت شریک و از آن بهره ببرد.

در واقع این اوراق در تاریخ مشخص ذکر شده در اوراق مشارکت و یا در زمان تحقق افزایش سرمایه به سهام تبدیل می شود اگرچه در این رابطه مجمع عمومی فوق‌العاده سهامداران برگزار و سپس تصمیم گیری می شود.

اوراق مشارکت تعویض شدنی

این نوع اوراق که توسط شرکت ‌های سهامی عام منتشر می شود با سهام دیگر موسسه های پذیرفته در بورس اوراق بهادار قابل تعویض هستند. وقتی که چنین اوراقی به سرمایه‌ گذار داده می شود، ناشر وظیفه دارد حداقل به اندازه اوراق مشارکت تعویض شدنی، موجودی سرمایه شرکت‌ های مذکور را تا تاریخ نهایی اوراق مشارکت حفظ کند.

توجه داشته باشید که اکثر اوراق مشارکت ‌ها از اوراق ساده و با نام هستند، از طرفی اوراق مشارکت‌ هایی مثل تبدیل شدنی به سهام و تعویض شدنی با سهام های دیگر چندان مورد استقبال قرار نمی ‌گیرند.

چگونگی خرید اوراق مشارکت

طبق مقررات، ناشر بورسی و غیر بورسی وظیفه دارد یک بانک را در قالب بانک عامل معرفی کند تا سهامداران به وسیله آن بانک اوراق بخرند و بهره های مرحله ای و اصل سرمایه در پایان مرحله را نیز از همان بانک اخذ کنند. توجه شود که در طی چند سال گذشته مبلغ صد هزار تومان به ‌عنوان قیمت اسمی اوراق مشارکت تعیین شده است و غالبا شما به ‌عنوان یک سرمایه‌گذار باید دست کم ده ورقه معادل 1 میلیون تومان را خریداری کنید تا اوراق به شما داده شود.

در صورت خرید اوراق مشارکت حتماً به اطلاعات درج شده بر روی اوراق دقت کنید. در خرید اوراق مشارکت به موارد زیر توجه کنید:

  • اوراق بانام یا بینام
  • تعداد اوراق مشارکت
  • قیمت سرمایه اسمی
  • میزان سود علی‌الحساب
  • عمر اوراق مشارکت(2 ساله الی 5 ساله)
  •  دوره‌های پرداخت بهره

نکات اساسی در رابطه با خرید و فروش اوراق مشارکت

درصورتی که بخواهید اوراق مشارکت را پیش از تاریخ سررسید معامله کنید دو حالت ایجاد می شود:
 

  • در مواقعی که دولت و سازمان های دولتی اوراق را منتشر کرده اند و عرضه صرفا توسط بانک ‌های عامل صورت می پذیرد شما معمولاً در هنگام عرضه، خریدار اوراق هستید تا تاریخ سررسید و اگر که بخواهید اوراق را زودتر از موعد بفروشید باید دوباره به بانک عامل یا سازمانی که در برگه قید می شود بروید. (دقت کنید که حتماً باید در این شرایط عنوان امکان بازخرید در اوراق قید شود.)
  • در مواقعی که اوراق مشارکت توسط بازار بورس منتشر شده باشد با توجه به شرایط در هنگام عرضه اوراق در مرتبه اول، شما اجازه تقاضای خرید توسط حساب آنلاین معاملاتی یا توسط سفارش آنلاین( اگر ناشر، یک شرکت بازار اولیه باشد) را دارید. لذا حتماً باید به گزارش عرضه اوراق مشارکت و نحوه درخواست توسط سرمایه‌گذاران دقت کنید یا توسط کارگزاری خود این مسئله را جویا شوید.

اوراق مشارکت منتشر شده در بورس امکان معامله پیش از تاریخ را دارند. تصور کنید شما بعد از خرید اوراق و نگهداری 6 ماهه تصمیم به فروش آن را دارید. شما به آسانی این امکان را دارید که تقاضای فروش خود را توسط کارگزاری خود داده و در سمت مقابل اگر هیچ درخواست کننده ای نباشد، بازارگردان اوراق وظیفه دارد اوراق را از شما بخرد و به این ترتیب از بابت معامله اوراق مشارکت مطمئن بود.

پرداخت بهره : تصور کنیم که تصمیم شما بعد از خرید اوراق مشارکت، حفظ آن تا موعد سررسید است. از سوی دیگر موعد پرداخت اولین بهره به شما آخر آذر است. براساس مقررات بورس، نماد معاملاتی اوراق مشارکت 3 روز قبل از تاریخ پرداخت بسته می‌ شود و یک روز پس از پرداخت بهره دوباره باز می شود.

از طرفی وقتی که شما اوراق مشارکت تهیه می‌ کنید کارگزارتان از شما یک حساب بانکی می گیرد تا بهره اوراق به آن حساب واریز شود. دقت داشته باشید که سود اوراق مشارکت را شرکت به ‌حساب سپرده‌ گذاری اصلی واریز و سپس شرکت سپرده‌ گذاری به‌حساب اعلامی شما واریز می کند.

تهیه اوراق مشارکت در بین دوره : اگر شما بخواهید اوراق مشارکت بخرید، این اوراق در پایان آبان ماه آخرین نوبت بهره را واریز کرده است و شما در تاریخ 18 آذر قصد دارید اوراق مشارکت تهیه کنید. حال هزینه پرداختی توسط شما چقدر است؟

علاوه بر پرداخت جهت هزینه تابلو( که معمولا همان نرخ اسمی اوراق می باشد) باید بهره مربوط به 18 روز ( از یک تا 18 آذر) را به حساب صاحب قبلی اوراق واریز کنید و در مقابل در تاریخ بعدی پرداخت بهره (برای نمونه پایان آذرماه) معادل سود 30 روز کامل را دریافت می کنید و در حقیقت شما سود 12 روز آخر ماه که شما صاحب اوراق بوده اید را به‌صورت خالص می گیرید.

جمع بندی

در حد توان، کامل و شفاف به زیر و بم انتشار اوراق مشارکت پرداختیم و متوجه شدید که خرید اوراق مشارکت یک سرمایه‌ گذاری است که هیچ ریسکی در آن دخیل نیست و می ‌توان در قالب یک سرمایه ‌گذاری مطمئن آن را در سابقه سرمایه‌ گذاری خود گذاشت چراکه در مقایسه با بانک سود بهتری را می دهد.

همچنین از نظر شرکتی هم این روش تأمین مالی ایده آلی ارزیابی می شود. در واقع اوراق مشارکت وام بلندمدت محسوب می شود که صرفا باید سود وام را طی عمر اوراق پرداخت کرد و این روزنه منابع مالی خوبی را برای گسترش فعالیت خود مهیا کرد. در آخر فراموش نکنید که نسبت به سودآور بودن این اوراق نیز باید اطمینان معقولی داشت در غیر اینصورت هزینه چند برابری به شرکت وارد می شود.

اگر قصد دارید به دوره های تخصصی در خصوص آموزش بورس دسترسی پیدا کنید، می توانید همین حالا اپلیکیشن آموزش بورس فروهر ترحمی را به صورت رایگان دانلود کنید.


 

اخبار و مقالات مرتبط