اوراق بهادار

اوراق بهادار یا Securities چیست؟ تعریف اوراق بهادار در بورس

یکشنبه ۲۰-۱۱-۱۳۹۸

منظور از اوراق بهادار که به آن Securities می گویند، هر نوع ورقه یا مستندی می باشد که علاوه بر حقوق مالی امکان داد و ستد نیز برای آن وجود دارد و دارای ارزش مالی است.

به موسسه ای که اوراق بهادار ارائه می دهند، توزیع کننده می گویند. ساختار مقررات کشورها صلاحیت داشتن اوراق بهادار را مشخص می ‌کنند. این اوراق را می توان به شکل گواهی یا بدون گواهی صادر کرد که صرفا در سامانه الکترونیکی به ثبت رسیده باشند. گواهی ‌ها می ‌توانند در وجه حامل باشند، به عبارتی حامل آن از امتیاز ورقه بهادار بهرمند می شود یعنی فقط فردی که اوراق به اسم اوست صاحب حقوق است.

در مقالات قبلی در خصوص اوراق قرضه و اوراق مشارکت توضیح دادیم. در این مقاله از وب سایت فروهر ترحمی قصد داریم اطلاعات کاملی در خصوص اوراق بهادار در اختیار شما قرار دهیم. با ما همراه باشید.

برای دسترسی به دوره های آموزشی بازار سرمایه،  سرمایه گذاری موفق و کسب درآمد از بورس می توانید همین حالا اپلیکیشن آموزش بورس فروهر ترحمی را دانلود کنید.

 

اوراق بهادار چیست؟

یکی از ابزارهای مالی اوراق بهادار است که یا نشان دهنده شرایط مالکیت شخص را در سازمان هایی که به ‌صورت عامیانه در بورس داد و ستد می ‌شوند، می باشد، یا وضعیت رابطه طلب کاری از یک سازمان دولتی یا شرکت را نشان می دهد و یا نماینده حقوق مالکیتی می باشد که به شکل اختیار معامله نمایش داده می ‌شود. در حقیقت اوراق بهادار از هر نوع که باشد، نشان دهنده ارزش مالی است.

اوراق بهادار غالبا در دو بخش بدهی و حقوق صاحبان سهام قرار می گیرند. اوراق بدهی نشان دهنده مبلغی است که وام گرفته شده و باید براساس مقرراتی مقدار پول وام گرفته شده، نرخ بهره و تاریخ سررسید را مشخص ‌کند که برگشت داده شود. از جمله اوراق بدهی می توان به اوراق مشارکت (قرضه) دولتی و خصوصی، تاییدیه سپرده(CDs)، سهام برتر و اوراق بهادار وثیقه اشاره کرد.

اوراق بهادار در بخش حقوق صاحبان سهام، بیانگر سود سهامداری سرمایه گذاران شرکت می باشد. علیرغم دارندگان اوراق بدهی که معمولا صرفا سود و ارزش اسمی می گیرند، دارندگان سهام می توانند تا از سود سهام خود به منفعت برسند.

انواع اوراق بهادار

همانطور که گفتیم اوراق بهادار انواع مختلفی دارد که هریک بیانگر یک موضوع است که در ادامه به معرفی کامل هر نوع اوراق بهادار می پردازیم.

در بین انواع اوراق بهادار موجود در بازار، سه نوع اوراق بدهی، اوراق حقوق صاحبان سهام و ابزارهای مشتقه رایج ترین انواع اوراق بهادار هستند که بین این سه، سهام رایج تر است.
اوراق بدهی

منظور از اوراق بدهی یعنی شرکت توزیع کننده متعهد می‌شود مبالغ معینی(سود سالانه) را در تاریخ های خاص به حساب دارنده آن واریز کند و در تاریخ سررسید کل مبلغ را بازپرداخت نماید. شخصی که اوراق بدهی دارد به‌ عنوان بستانکار می تواند اصل مبلغ و سود آن را دریافت کند اما از هیچ مالکیتی در شرکت برخوردار نیست.

اوراق بدهی نیز خود چند نوع دارد که به صورت زیر می توان ذکر کرد:

  • اوراق خزانه دولتی
  • اوراق صکوک شرکتی
  • اوراق مشارکت ‌دولتی و شرکتی
  • اوراق مرابحه
  • اوراق استصناع
  • اوراق منفعت
  • اوراق سلف موازی استاندارد
  • گواهی‌سپرده
  • سهام ممتاز
  • اوراق بهادار وثیقه‌ای

دلیل نام گذاری این اوراق به اوراق بدهی خصوصیات مختلف آن است. در سطح نخست به این دلیل است که غالبا شرکت‌ هایی که مسائل منابع مالی دارند یا از نقدینگی کافی برای انجام امورشان برخوردار نیستند، به‌جای اینکه از بانک وام بگیرند با توزیع این اوراق به گونه ای اقدام به جمع ‌آوری نقدینگی سرمایه‌گذاران نموده که به عبارتی در علوم مالی به آن تامین‌ مالی جمعی می گویند.

این امر به این دلیل انجام می‌ شود که موسسه برای ادامه امور خود یا پذیرش پروژه‌ های جدیدتر به منابع مالی نیاز دارد. از سمت دیگر در علم اقتصادی بدهی نیز نوعی ثروت ارزشمند محسوب می شود، زیرا شما توسط خلق آن و بازپرداخت آن در آینده صاحب دارایی بیشتری خواهید شد.

درخواست کنندگان اصلی توزیع اوراق بدهی معمولا دولت ‌ها هستند و اوراق بدهی دولتی یکی از ارزشمندترین نوع اوراق بدهی در دنیا است که با این وجود ریسک اعتباری سرزمین های مختلف را نیز آشکار می ‌کند. در حقیقت هرچه اوراق بدهی دولتی یک کشور اعتبار بیشتری داشته باشد یعنی اقتصاد و دولت آن کشور از موقعیت بهتری بهرمند است.

اوراق مشارکت

اوراق بهادار با اسم يا بی اسم است كه براساس مقررات چگونگی اوراق مشاركت با مجوز مقررات منحصربه فرد يا مجوز بانک مرکزی، به منظور تأمين قسمتی از منابع مالی لازم به منظور ايجاد، تكميل و گسترش طرح ‌های سود ده توليدی، احداثی و خدماتی ازجمله منابع مالی موردنیاز به منظور فراهم کردن مواد اوليه ضروری بخش های توليدی به واسطه دولت، سازمان های دولتی، شهرداری ‌ها و شرکت ها و سازمان های عمومی خصوصی و موسسه های عام‌المنفعه و موسسه های وابسته به سازمان های مذكور، شركت‌ های سهامي و شركت ‌های تعاوني توزیع می شود و به سرمايه ‌گذارانی كه تصمیم به مشاركت در پیاده سازی طرح‌ های گفته شده را دارند توسط عرضه عمومی واگذار می شود.

سهام ممتاز

کسی که این نوع اوراق بهادار را دارد در رابطه با درآمدها و دارایی های شركت، امتیاز يا ادعای محدود و مشخصی دارد. به اين نوع از اوراق به دو علت زیر ممتاز می گویند:

بهره اين سهام پیش از سهام عادی واریز می شود.

در حین انحلال شركت يا فروش دارایی ها، پس از تسویه دیون شركت، اول افرادی که سهام ممتاز دارند، حقوق خود را می گیرند و بعد هر آنچه از دارایی ها باقی می ماند به صاحبان سهام عادی تعلق می گیرد.
به سهام ممتاز، اوراق بهادار تركيبی هم می گویند زیرا هم خصوصیات سهام عادی و هم خصوصیات اوراق قرضه را دارد. سهام ممتاز به دلیل نداشتن تاریخ سررسید و نیز مبلغ مالياتی، به سهام عادی شباهت دارند؛ اما بسته به دريافت بهره ثابت مثل اوراق قرضه، زیرمجموعه اوراق بهادار با درآمد ثابت هستند.

خصوصیات این نوع اوراق بهادار (سهام ممتاز) به صورت زير است:

افرادی که این نوع اوراق بهادار را دارند در شرکت از امتیاز مالكيت برخوردارند.

  • سهام ممتاز تاریخ سررسيد ندارد.
  • موسسه توزیع کننده نیاز نیست دارایی های خود را برای این اوراق وثيقه يا رهن کند چراکه سهامداران ممتاز امتیاز مالکیت دارند.
  • سهامداران ممتاز سود دریافت می کنند. پرداخت بهره نیاز دارد كه شركت سود داشته باشد.
  • سهامداران ممتاز از لحاظ اخذ سود سهام بر سهامداران عادی ارجحیت دارند.
  • غالبا سهام ممتاز حق رای ندارد. به عبارتی این سهامداران زمان انتخاب هيأت مديره و يا دیگر امور مربوط به سازمان شركت از حق رای برخوردار نیستند و قادر نیستند در برنامه ریزی های شركت دخالت نمایند.
  • دقت داشته باشید که در بازار امروز سرمایه کشور ما، سهام ممتاز وجود ندارد و سهام کلیه شرکت ‌ها عادی است.

برای دسترسی به دوره های آموزشی بازار سرمایه،  سرمایه گذاری موفق و کسب درآمد از بورس می توانید همین حالا اپلیکیشن آموزش بورس فروهر ترحمی را دانلود کنید.

سهام

سهام که یک اوراق بهادار رایجی است دارای اعتبار اسمی بوده و میزان آن برای هر شرکت، به میزان سرمایه آن شرکت بستگی دارد. اعتبار اسمی هر سهم عادی در بورس اوراق بهادار معادل صد تومان است. همچنین میزان سهام عادی هر شرکت نتیجه تقسیم سرمایه آن بر اعتبار اسمی هر سهم می باشد. سهام عادی یک نوع دارایی مالی محسوب می شود که مالکیت صاحب آن در یک شرکت را نشان می دهد. لازم به ذکر است که دارندگان صاحب سود سهام سالیانه در مجامع آن شرکت حق رای دارند و از منافع افزایش یا کاهش نرخ سهام بهرمندند. علیرغم دارندگان اوراق بدهی که غالبا صرفا سود و اعتبار اسمی می گیرند، سهامداران می توانند تا از سود سهام خود به منفعت برسند.

سهام عادی

سهام عادى بیانگر این است که شما در یک شرکت سهام و حق مالکیت دارید. از خصوصیات سهام عادى امتیاز مالکيت، مسئوليت محدود سرمایه گذاران، امتیاز رأى و نظارت شرکت و اولویت داشتن در خريد سهام جديد می باشد.

سهام پاداش

وقتی که موسسه از ذخایر آزاد متعددی بهرمند است، احتمال دارد قسمتی از ذخایر خود را از راه توزیع سهام پاداش، در وجه سهامداران فعلی خود و نسبت به میزان سهامی که دارند، به سرمایه تبدیل نماید. سران شرکت می ‌توانند با انتقال قسمتی از حساب ذخایر شرکت به حساب پس انداز سهمی و ثبت دفتری عملیات، این فرایند را انجام دهند. بعد از توزیع سهام پاداش معمولا، نرخ سهام شرکت باتوجه به میزان سهام پاداش توزیع شده در بازار کاهش پیدا می ‌کند، اما به دلیل اینکه میزان بهره هر سهم تغییری نمی ‌کند، دارنده سهام شرکت که در حال حاضر میزان سهام او بیشتر شده است، بعد از چندی با ترمیم نرخ سهام به سود مطلوبی می رسد.

اولویت اولیه سهام

سهامداران عادی جدا از اینکه سود سهام خود را می گیرند و حق رأی دارند، در خرید سهام جدید نیز در اولویت هستند. غالبا در اساسنامه ی شرکت ها طبق حقوق مدنی یا فقه اسلامی درج می شود که اگر سهام جدیدی برای فروش منتشر شد، سهامداران کنونی در خرید آن ارجحیت دارند. این امتیاز، کلیه سهامداران شرکت را که حق رأی دارند و یا ادعایی بر سرمایه ها و پس اندازهای شرکت داشته باشند، مجاز می کند تا برای خرید سهام و پذیره‌ نویسی آن اقدام کنند. سهام توزیع شده پیش از ارائه برای کلیه مردم، برای سهامداران شرکت توزیع می ‌شود.

همان طور که مشخص است، دارندگان سهام شرکت نیز می خواهند حقوق و موقعیت خودشان در شرکت حفظ باشد و توقع دارند در حین افزایش سرمایه و توزیع سهام جدید از سمت شرکت، در مقایسه با دیگر خریداران در اولویت باشند. آن ها در استفاده یا عدم استفاده از این امتیاز، اختیار عمل دارند.

اما به دلیل اینکه نرخ پیشنهادی فروش سهام شرکت، کم‌تر از نرخ بازار سهام می باشد، دارندگان سهام از این اولویت استفاده می‌ کنند. نرخ پذیره ‌نویسی به طور معمول تقریبا 18 درصد زیر نرخ بازار در حین اعلان اولویت مشخص می ‌شود. این امتیاز اولویت هنگام افزایش سرمایه شرکت‌ ها نیز سهام، در بورس قابل داد و ستد است.

اگر که سهام دار نمی خواهد سهم جدید بگیرد، می‌‌ تواند با به کارگزار مراجعه نماید، تاییدیه اولویت خرید سهم خود را بر اساس نرخ روز بازار، بفروشد. اولویت ها برای همیشه ماندگار نیستند. اگر دارندگان سهام در بازه زمانی اعلام شده، برای پذیره نویسی اقدام نکنند یا از فروش گواهی اولویت منصرف شوند، سازمان بعد از پایان دوره نوشتن پذیره، گواهی ‌های مذبور را در بورس اوراق بهادار معامله می کند و مبلغ بدست آمده از فروش را بعد از کسر اعتبار اسمی و مخارج مربوط، به حساب سهامدار واریز می ‌کند. براساس عرف یا قوانین، سهامداران به ‌طور مساوی می توانند سهام دریافت کنند.
 

اوراق بهادار مشتقه

این اوراق اعتبار خود را از محصول فیزیکی(دارایی مبنا مانند طلا، ارز، کالا، تعرفه سود و...) یا مالی بدست می آورند.

اوراق مشتقه در حقیقت نوعی اوراق بهادار با نرخی هستند که اعتبار آن به یک یا چند دارایی که از آن مشتق می ‌شوند، وابسته است. خود مشتقه قراردادی است میان دو یا چند طرف طبق یک یا چند دارایی بسته می شود. اعتبار مشتقه توسط افزایش یا کاهش دارایی پایه تعیین می‌ شود.

در مجموع اوراق مشتقه یا در بازار بورس یا در بازارهای تشکیل شده خارج از بورس خرید و فروش می ‌شوند. اوراق بهادار خارج از بورس بخش اعظمی از مشتقه‌ها را تشکیل می ‌دهند و مقرارتی برای آن ها وجود ندارد اما مشتقه‌های خرید و فروش شده در بورس استانداردسازی شده ‌اند. اوراق مشتقه خرید و فروش شده خارج از بورس غالبا ریسک بیشتری در مقایسه با مشتقه‌ های استاندارد دارند. 4 نوع اوراق مشتقه اصلی قراردادهای سلف، قراردادهای آتی، قرارداد های اختيار معامله و قرارداد های معاوضه هستند.

گواهی اختیار خرید و فروش

اعتبار اوراق مشتقه براساس اوراق بهادار است که ارزش آن مطابق دارایی اصلی دیگری مشخص می شود. این اوراق بهادار در بازار های مالی دارای انواع مختلفی است. یکی از انواع اوراق مشتقه، گواهی اختیار خرید و فروش هستند.

در مجموع قرارداد های اختیار معامله در دو گروه اختیار خرید و اختیار فروش قرار می گیرند.

گواهی اختیار خرید، گواهی ای است که طی آن خریدار می تواند میزان معینی دارایی مالی یا اوراق بهادار را در سررسید و با مبلغی که در زمان بستن قرارداد معین شده بخرد و از طرفی فروشنده متعهد می شود دارایی یا اوراق مود نظر را در صورت تقاضای خریدار، بفروشد.

گواهی اختیار فروش، گواهی ای است که طی آن فروشنده می تواند میزان مشخصی دارایی مالی یا اوراق بهادار را در سررسید و با مبلغی که در زمان بستن قرارداد معین شده بفروشد و از طرفی فروشنده متعهد می شود دارایی یا اوراق مورد نظر را در صورت تقاضای فروشنده، بخرد.

قرارداد آتی

یکی از ابزارهای مشتقه، قرارداد آتی است که در آن هر دو طرف معامله عهد می بندند دارایی مالی را با نرخ مشخص و در زمانی معین که در هنگام عقد قرارداد مشخص شده است، را معامله نمایند. قراردادهای آتی غالبا به تحویل فیزیکی محصول یا دارایی مالی ختم نمی شوند و پیش از تاریخ سررسید توسط طرفین قرارداد تسویه می شوند.

برای دسترسی به دوره های آموزشی بازار سرمایه،  سرمایه گذاری موفق و کسب درآمد از بورس می توانید همین حالا اپلیکیشن آموزش بورس فروهر ترحمی را دانلود کنید.

اخبار و مقالات مرتبط